Budowa zęba: szkliwo, zębina, miazga – poznaj jego sekrety

Anatomia zęba – korona, szyjka, korzeń

Ząb składa się z kilku istotnych elementów. Dwie główne części to korona i korzeń. Korona to część widoczna w jamie ustnej. Pokrywa ją najtwardsza tkanka ciała. Korzeń zęba jest zanurzony w kości. Tkwi w wyrostkach zębodołowych szczęki lub żuchwy. Szyjka stanowi połączenie korony z korzeniem. Korzenie zębów mocują ząb w kości. Używają do tego tkanek przyzębia. Główną rolą korzeni jest utrzymanie zęba w zębodole. Ząb nie jest sztywno utrzymywany. Wykazuje pewną ruchomość fizjologiczną.

W jamie ustnej dorosłego człowieka znajduje się 28 do 32 zębów. Pełne uzębienie stałe to 32 zęby z ósemkami. Bez ósemek jest ich 28. Uzębienie mleczne liczy 20 zębów. Dziecko ma 20 mleczaków. W uzębieniu ludzkim występują dwa pokolenia zębów. To zęby mleczne i zęby stałe. Zęby zazwyczaj mają od 1 do 3 lub 4 korzeni.

Porównanie liczby zębów mlecznych i stałych.

Szkliwo – tarcza ochronna zęba

Szkliwo to najbardziej zewnętrzna część koron zębów. Pokrywa zębinę w obrębie korony. Stanowi najtwardszą tkankę w organizmie. Jest to najtwardsza struktura ze wszystkich tkanek zwierzęcych. Szkliwo zębów jest najtwardszą tkanką w ciele człowieka. W zdrowym zębie widać tylko szkliwo. Szkliwo chroni zęby przed wieloma zagrożeniami. Należą do nich wysoka temperatura i uszkodzenia mechaniczne. Szkliwo zabezpiecza też przed przebarwieniami i bakteriami.

Zadaniem szkliwa zębowego jest ochrona naszych zębów.

Skład i właściwości szkliwa

Dojrzała tkanka szkliwa jest najbardziej zmineralizowana. To tkanka bezkomórkowa ludzkiego organizmu. Szkliwo jest zbudowane w 96–98% z materii nieorganicznej. Niemal 99% budowy szkliwa to związki nieorganiczne. Wysoka trwałość szkliwa wynika głównie z fosforanu wapnia. Występuje on w formie kryształów dwuhydroksyapatytu. Pozostałe 2–4% szkliwa to związki organiczne i woda. Szkliwo zawiera jedynie około 2-3% substancji organicznych. Grubość szkliwa wynosi do 1400 μm. Szkliwo rozpuszcza się całkowicie w rozcieńczonym kwasie solnym. Szkliwo powstaje z komórek nabłonkowych. Nazywamy je ameloblastami. Szkliwo nie odrasta po zniszczeniu.

Właściwość	Wartość
Stopień mineralizacji	92-96%
Grubość pryzmatów	3-6 µm
Grubość oszkliwia	około 1 µm

Szkliwo ma imponujące właściwości mechaniczne. Odporność na zgniatanie to 100–380 MPa. Twardość według Knoopa wynosi 343 kg/mm². W skali Mohsa twardość to 5-6. Wytrzymałość na rozciąganie wynosi 10 MPa. Moduł sprężystości to 50 000–85 000 MPa. Granica plastyczności wynosi 344 MPa. Przewodność cieplna to 0,88 W/m·K.

Funkcje szkliwa

Główną funkcją szkliwa jest ochrona. Chroni leżącą poniżej zębinę. Zapobiega dostępowi bakterii do wnętrza zęba. Minimalizuje wpływ temperatury na miazgę. Szkliwo chroni ząb przed uszkodzeniami mechanicznymi. Zapewnia zębom gładką powierzchnię. Ułatwia to czyszczenie zębów.

Najbardziej zewnętrzną tkanką korony zęba jest szkliwo. Ze względu na twardość chroni leżącą poniżej zębinę.

Jak dbać o szkliwo?

Dbanie o szkliwo jest bardzo ważne. Zapobiega jego erozji i próchnicy. Regularne mycie zębów to podstawa. Należy też nitkować przestrzenie międzyzębowe. Ograniczenie słodyczy i cukrów prostych pomaga. Wpływają one negatywnie na szkliwo. Dieta bogata w kwasy powoduje mikroodwapnienia. Słodycze i napoje gazowane niszczą szkliwo. Picie kwaśnych napojów przez słomkę ogranicza kontakt z zębami. Po spożyciu cytrusów warto wypłukać usta wodą. Regularne usuwanie kamienia nazębnego jest ważne. Pomaga w tym gabinet stomatologiczny. Pokrywanie szkliwa lakierami z fluorem wzmacnia je. Zaleca się spożywanie produktów bogatych w wapń. Należą do nich mleko, jogurt i ser żółty. Orzechy ziemne i laskowe też zawierają wapń. Witamina D wpływa na mocną budowę zębów. Wytwarza się pod wpływem promieni słonecznych. Regularne wizyty u dentysty co pół roku są niezbędne. Pozwalają wcześnie wykryć problemy.

• Regularnie i dokładnie myj zęby.
• Ogranicz spożycie słodyczy i napojów gazowanych.
• Pij kwaśne napoje przez słomkę.
• Po jedzeniu cytrusów wypłucz usta wodą.
• Regularnie usuwaj kamień nazębny u dentysty.
• Stosuj pasty z fluorem lub lakierowanie.
• Spożywaj produkty bogate w wapń i witaminę D.
• Odbywaj wizyty profilaktyczne co pół roku.

Pierwsze objawy erozji szkliwa to nadwrażliwość. Pojawia się też pożółkły kolor zębów. Widoczne mogą być ukruszenia i drobne pęknięcia. Uszkodzone szkliwo prowadzi do rozwoju próchnicy. Może też powodować stany zapalne dziąseł. Czasem pojawia się krwawienie dziąseł.

Pierwszymi objawami erozji szkliwa są nadwrażliwość, pożółkły kolor, ukruszenia i drobne pęknięcia.

Uszkodzone szkliwo prowadzi do rozwoju próchnicy, stanów zapalnych dziąseł oraz ich krwawienia.

Zębina – tkanka pod szkliwem

Zębina leży bezpośrednio pod szkliwem. Stanowi główną masę zęba. Jest tkanką wewnętrzną zęba. Zębina zawiera kanaliki zębinowe. Odontoblasty są komórkami odpowiedzialnymi za jej produkcję. Składa się w około 70% ze związków nieorganicznych. Pozostałe 30% to związki organiczne i woda. Zębina jest mniej zmineralizowana niż szkliwo. Jest też bardziej elastyczna. Zębina ochrania miazgę zęba. Chroni ją przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Należą do nich temperatura, związki chemiczne i bakterie. Korzenie zębów są wypełnione cementem i zębiną.

Budowa i funkcje zębiny

Zębina jest tkanką żywą. W jej kanalikach znajdują się wypustki odontoblastów. Kanaliki przewodzą bodźce. Odczuwamy dzięki nim wrażliwość zębów. Zębina tworzy barierę ochronną dla miazgi. Funkcja twórczo-odtwórcza miazgi związana jest z tworzeniem zębiny. Miazga produkuje zębinę przez całe życie zęba. To proces ciągły. Nowa zębina powstaje w odpowiedzi na bodźce. Może to być próchnica lub starcie zęba.

Miazga zęba – centrum życia

Miazga zęba to tkanka wypełniająca jamę zęba. Wypełnia komorę i kanały korzeniowe. Miazga jest niezbędna dla zdrowia zęba. Jest źródłem życia dla zęba. To bogato unerwiona i unaczyniona tkanka. Jest to tkanka łączna typu embrionalnego. Niektórzy autorzy klasyfikują ją jako tkankę galaretowatą niedojrzałą. Miazga zawiera naczynia krwionośne i nerwy. Składa się z miazgi koronowej i korzeniowej. Miazga zębowa łączy się z przyzębiem. Połączenie następuje przez otwór wierzchołkowy. Istnieją też kanały boczne.

Miazga pełni przede wszystkim funkcję odżywczą.

Budowa miazgi

Miazga zęba to delikatna tkanka. Wypełniona jest naczyniami krwionośnymi, nerwami i komórkami. Jest otoczona twardą zębiną. W jej skład wchodzą fibroblasty i komórki obronne. Na obrzeżach miazgi leżą odontoblasty. Produkują one zębinę.

Funkcje miazgi

Miazga pełni kilka kluczowych funkcji. Najważniejsza to funkcja odżywcza. Naczynia krwionośne dostarczają tlen i składniki odżywcze. Miazga ma funkcję czuciową. Nerwy przewodzą bodźce bólowe. Odczuwamy ból przy próchnicy czy zapaleniu. Miazga ma funkcję obronną. Komórki obronne zwalczają infekcje. Funkcja twórczo-odtwórcza polega na produkcji zębiny. Miazga toleruje temperaturę w zakresie 25–42 °C.

• Czucie bólu: Miazga jest silnie unerwiona.
• Odżywianie zęba: Naczynia krwionośne dostarczają substancje.
• Odporność i ochrona: Komórki obronne zwalczają infekcje.

Choroby miazgi

Miazga jest podatna na choroby. Najczęstsza to zapalenie miazgi. Nazywane jest pulpitis. Zazwyczaj wywołuje je głęboka próchnica. Bakterie docierają do miazgi. Powodują stan zapalny. Zapalenie może prowadzić do martwicy miazgi. To poważne powikłanie. Inne problemy to zapalenie tkanek okołowierzchołkowych. Występuje ono wokół wierzchołka korzenia.

Objawy zapalenia miazgi obejmują ból. Ból jest często intensywny. Pojawia się nadwrażliwość na temperaturę. Zimne lub gorące jedzenie i picie wywołuje ból. Ból może być samoistny. Może nasilać się w nocy.

Leczenie chorób miazgi

Leczenie zależy od stopnia zapalenia. Odwracalne zapalenie miazgi leczy się zachowawczo. Usuwa się próchnicę. Zabezpiecza się ząb wypełnieniem. Nieodwracalne zapalenie wymaga leczenia kanałowego. Nazywamy je leczeniem endodontycznym. Polega na usunięciu zainfekowanej lub martwej miazgi. Kanały są dokładnie oczyszczane i dezynfekowane. Następnie wypełnia się je specjalnym materiałem. Mikroskopy stomatologiczne pomagają w leczeniu kanałowym. RTG zęba jest niezbędne do diagnozy. Nowoczesne metody to laser dentystyczny i tomografia stożkowa CBCT. Profilaktyka i wczesne wykrywanie problemów są kluczowe.

Wczesna diagnoza i leczenie zapalenia miazgi zęba to klucz do utrzymania zdrowych i mocnych zębów.

W przypadku bólu zęba można stosować środki doraźne. Zimne okłady mogą łagodzić ból. Płukanki z letniej wody z solą działają przeciwbakteryjnie. Leki przeciwbólowe bez recepty pomagają zmniejszyć ból. Należą do nich paracetamol i ibuprofen. Pamiętaj, to tylko środki tymczasowe. Konieczna jest wizyta u stomatologa.

• Zimne okłady łagodzą ból.
• Płukanki z letniej wody z solą działają przeciwbakteryjnie.
• Leki przeciwbólowe bez recepty zmniejszają ból.

Pytania o miazgę zęba

Korzeń zęba i kanały korzeniowe

Korzeń zęba to część niewidoczna. Jest zlokalizowany pod dziąsłem. Tkwi w kości szczęki lub żuchwy. Korzenie zębów są wypełnione cementem i zębiną. Główną funkcją korzeni jest mocowanie zęba. Utrzymują ząb stabilnie w zębodole. Pełnią bardzo ważną funkcję. Zapewniają dobrą kondycję zęba.

Anatomia kanałów korzeniowych

Wewnątrz korzeni znajdują się kanały korzeniowe. To przestrzenie wypełnione miazgą. Wyróżnia się miazgę koronową i korzeniową. Kanały korzeniowe mogą mieć różną liczbę. Ich kształt też bywa skomplikowany. Znajomość anatomii kanałów jest ważna. Pomaga w skutecznym leczeniu endodontycznym. Liczba korzeni i kanałów różni się. Zależy od rodzaju zęba. Siekacze mają zwykle jeden korzeń. Trzonowce mogą mieć dwa lub trzy korzenie. Czasem występują dodatkowe kanały. Na przykład, 40% dolnych siekaczy ma dodatkowy kanał. Około 25% górnych piątek ma dwa kanały. Rzadko dolne siódemki mają tylko jeden korzeń (15%). Bardzo rzadko zdarzają się przypadki z trzema korzeniami (1-2%).

Problemy z korzeniami zębów

Korzenie zębów mogą być dotknięte chorobami. Jednym z problemów jest próchnica korzeni. Częściej dotyka odsłonięte korzenie. Odsłonięcie korzenia zęba grozi stanem zapalnym. Może prowadzić do chorób przyzębia. Czynniki ryzyka próchnicy korzenia to zła higiena. Wpływa też dieta bogata w węglowodany. Zaburzenia wydzielania śliny są kolejnym czynnikiem. Resorpcja korzeni to zanik tkanki korzenia. Może mieć wiele przyczyn. Należą do nich leczenie ortodontyczne. Ucisk wywierany przez zęby zatrzymane też wpływa. Torbiele i nowotwory mogą powodować resorpcję. Przewlekłe stany zapalne tkanek okołowierzchołkowych są przyczyną. Niedobór witaminy A i zaburzenia hormonalne też wpływają. Czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę. Złamania korzeni to urazy mechaniczne. Stanowią do 7% wszystkich urazów zębów.

Leczenie problemów korzeniowych

Diagnostyką i leczeniem patologii korzeni zajmuje się stomatolog. Może to być też periodontolog. Podstawowe leczenie próchnicy korzenia polega na eliminacji czynników ryzyka. Ważna jest profilaktyka fluorkowa. Stosuje się leczenie odtwórcze. Resorpcja i złamania wymagają specjalistycznych metod. Leczenie endodontyczne dotyczy kanałów korzeniowych. Pomocne technologie to RTG do diagnostyki. Ozonoterapia i laser Er:YAG bywają stosowane w leczeniu. Mikroskopy stomatologiczne ułatwiają pracę w kanałach. Mechaniczne narzędzia rotacyjne są używane do opracowania kanałów. Wizyta stomatologiczna powinna rozwiać wszelkie wątpliwości. Po utracie korony zgłoś się do lekarza szybko.

Klucz do zdrowych zębów – profilaktyka

Dbanie o zdrowie zębów jest fundamentalne. Regularna i dokładna higiena jamy ustnej to podstawa. Obejmuje szczotkowanie i nitkowanie zębów. Zdrowa dieta ma duży wpływ. Ograniczenie cukrów chroni szkliwo i zapobiega próchnicy. Spożywanie produktów bogatych w wapń wzmacnia zęby. Witamina D również jest ważna. Profilaktyka obejmuje regularne wizyty u dentysty. Zaleca się wizyty co pół roku. Stomatolog oceni stan zębów i dziąseł. Wykona profesjonalne czyszczenie. Wczesne wykrycie problemów zapobiega poważnym chorobom. Dbanie o jakość szkliwa jest kluczowe. Profilaktyka i wczesne wykrywanie problemów z miazgą są bardzo ważne. Dbając o nasze zęby, możemy uniknąć wielu problemów. Dotyczą one nie tylko jamy ustnej.

Dbając o nasze zęby, możemy uniknąć wielu problemów zdrowotnych.

• Regularnie myj i nitkuj zęby.
• Stosuj zdrową, zbilansowaną dietę.
• Ogranicz spożycie cukrów i kwaśnych pokarmów.
• Jedz produkty bogate w wapń i witaminę D.
• Odbywaj wizyty kontrolne u dentysty co 6 miesięcy.
• Profesjonalnie usuwaj kamień nazębny.
• Zadbaj o jakość i stan szkliwa.